W pewnych sytuacjach w interesie pracodawcy jest, aby pracownik w okresie zatrudnienia nie podejmował działalności konkurencyjnej. W tym celu pracodawca powinien zawrzeć z pracownikiem umowę o zakazie konkurencji. Jak skonstruować taką umowę, jakie postanowienia powinna zawierać umowa o zakazie konkurencji i jakie roszczenia przysługują pracodawcy w razie złamania przez pracownika zakazu konkurencji? O tym przeczytasz w niniejszym artykule.
Czy konieczne jest zawarcie umowy o zakazie konkurencji, aby pracownik nie mógł podejmować działalności konkurencyjnej?
Przepisy kodeksu pracy stanowią, że pracownik nie może prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy ani świadczyć pracy w ramach stosunku pracy lub na innej podstawie na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność w zakresie określonym w odrębnej umowie. Wydawać by się mogło więc, że bez zawarcia takiej umowy pracownik nie jest ograniczony w podejmowaniu działalności konkurencyjnej. Przyjmuje się jednak, że pomimo braku stosownej umowy zakaz podejmowania przez pracownika działalności konkurencyjnej można wywodzić z obowiązku pracownika dbania o dobro zakładu pracy oraz zachowania w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę (art. 100 par. 2 pkt 4 kodeksu pracy). Dla bezpieczeństwa jednak, aby uniknąć niepotrzebnych sporów w przyszłości, warto taką umowę zawrzeć.
Forma umowy o zakazie konkurencji
Umowa o zakazie konkurencji pod rygorem nieważności musi być zawarta na piśmie. Niezbędne jest więc złożenie pod umową własnoręcznego podpisu zarówno przez pracownika jak i pracodawcę (osobę upoważnioną do reprezentowania pracodawcy).
Wymóg formy pisemnej pod rygorem nieważności odnosi się również do aneksów do tej umowy.
Pomimo iż przepisy kodeksu pracy mówią o odrębnej umowie o zakazie konkurencji, obecnie przyjmuje się, iż postanowienia dotyczące zakazu konkurencji mogą być zawarte zarówno w odrębnej, samodzielnej umowie, jak również jako element umowy o pracę. W umowie o pracę postanowienia te powinny być jednak wyodrębnione w sposób niebudzący wątpliwości co do ich treści.
Zarówno w odrębne umowie o zakazie konkurencji jak i w umowie o pracę zakaz konkurencji powinien być sformułowany w taki sposób, aby zrozumiałe było jaki rodzaj działalności jest działalnością konkurencyjną. Należy więc przyjąć, iż nie wystarczy samo stwierdzenie, że podejmowanie działalności konkurencyjnej jest zakazane, ale również należy wymienić rodzaje działalności, które stanowią działalność konkurencyjną.
Kiedy można zawrzeć umowę o zakazie konkurencji?
Umowa o zakazie konkurencji może być zawarta zarówno przed rozpoczęciem stosunku pracy – np. równolegle z zawieraniem umowy o pracę, jak i w trakcie trwania stosunku pracy. W przypadku jednak, gdyby taka umowa zawarta miała być w trakcie trwania stosunku pracy (w tym również jako odrębna umowa), uznać należy, że powinno to zostać dokonane w formie wypowiedzenia zmieniającego. Stanowi to bowiem istotną zmianę stosunku prawnego między pracodawcą a pracownikiem.
Jaki może być zakres zakazu?
Zakaz konkurencji nie może być szerszy niż przedmiot działalności pracodawcy. Niedopuszczalne będzie więc wskazanie w umowie o zakazie konkurencji jako zakazanej działalności konkurencyjnej, działalności, której pracodawca nie prowadzi, nawet jeżeli w przedmiocie działalności gospodarczej określonej np. w statucie czy umowie spółki, dana działalność została wskazana. Takie postanowienia umowy o zakazie konkurencji będą nieważne.
Gdy pracownik odmówi zawarcia umowy o zakazie konkurencji
Odmowa pracownika zawarcia umowy o zakazie konkurencji stanowić może przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę od warunkiem jednak, że postanowienia umowy o zakazie konkurencji były zgodne z przepisami prawa. Jeżeli więc przedstawiony pracownik projekt takiej umowy będzie sprzeczny z przepisami, odmowa zawarcia takiej umowy przez pracownika nie może stanowić podstawy wypowiedzenia.
Skutki naruszenia zakazu konkurencji przez pracownika
Naruszenie zakazu konkurencji może być uznane za naruszenie obowiązków pracowniczych, tym samym może stanowić to podstawę do wypowiedzenia pracownikowi umowy. W zakresie możliwości rozwiązania z pracownikiem umowy bez wypowiedzenia opinie są podzielone. Wydaje się jednak, iż jeżeli w przypadku złamania zakazu konkurencji pracownik nie wywiązał się ze swoich obowiązków pracowniczych, a podjęcie przez pracownika działalności konkurencyjnej miało negatywny wpływ na interesy pracodawcy, rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia byłoby dopuszczalne.
Jeżeli w wyniku złamania zakazu konkurencji pracodawca poniósł szkodę, może dochodzić od pracownika wyrównania tej szkody. Pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa naruszenia zakazu konkurencji. Obowiązek wykazania naruszenia zakazu konkurencji oraz poniesienia szkody spoczywa na pracodawcy. Jeżeli szkoda została wyrządzona przez pracownika umyślnie, pracownik obowiązany będzie do jej naprawienia w pełnej wysokości. Jeżeli do wyrządzenia szkody doszło nieumyślnie, odpowiedzialność pracownika ograniczona jest do wysokości trzykrotności wynagrodzenia pracownika.
Przedawnienie roszczeń pracodawcy:
Roszczenia pracodawcy w związku z naruszeniem przez pracownika zakazu konkurencji przedawniają się z upływem 1 roku od dnia, w którym pracodawca powziął wiadomość o wyrządzeniu mu szkody, nie później jednak niż z upływem 3 lat od jej wyrządzenia.
Wzoryprawne.pl
stan prawny na 13.02.2010
Zobacz także:
- wzór umowy o zakazie konkurencji z pracownikiem;
- wzór umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy;
- wzory umów z zakresu prawa pracy;
- wzory wypowiedzeń umów o pracę przez pracownika;
- wzory wypowiedzeń umów o pracę przez pracodawcę
Utwory zawarte w serwisie wzoryprawne.pl jak i ich części lub fragmenty nie mogą być powielane i rozpowszechniane w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób, w tym w szczególności kopiowane, fotokopiowane, zamieszczane w sieci Internet itp., lub w jakikolwiek inny sposób wykorzystywane na jakichkolwiek polach eksploatacji - bez pisemnej pod rygorem nieważności zgody administratora serwisu wzoryprawne.pl.W przypadku wykorzystywania w jakikolwiek sposób jakichkolwiek utworów lub ich fragmentów bez stosownej zgody administratora serwisu, administrator zastrzega sobie prawo do dochodzenia wszelkich roszczeń przewidzianych przez obowiązujące przepisy prawa.
